Zekat Nedir? Kimlere Verilir? (2026 Kapsamlı Rehber)

İslamiyet, inananları sadece seccade başında değil, hayatın tam merkezinde, sosyal ve ekonomik ilişkilerin içinde de bir sorumluluk bilincine davet eder. Bu bilincin en somut tezahürü ise Zekattır. Dünyanın neresinde yaşanırsa yaşansın, hangi para birimini kullanırsa kullansın, Müslümanlar için zekat, manevi bir arınma kurnasıdır.

2026 yılına girdiğimiz bu dönemde, küresel ekonominin karmaşık yapısı içinde zekatın nasıl hesaplanacağı, kimlere ulaştırılacağı ve fıkhi detayları, hassasiyet sahibi her müminin gündemindedir. Diversity Europe olarak, bu kutsal emaneti omuzlarken aklınızdaki tüm soruları en ince detayına kadar aydınlatmayı bir borç biliyoruz.

Zekat Nedir?

Zekat, kelime kökeni itibarıyla “artmak, çoğalmak, bereketlenmek” ve “temizlenmek” anlamlarına gelir. Fıkhi bir terim olarak ise; dinen zenginlik ölçüsü kabul edilen miktarda (nisab) mala sahip olan Müslümanların, Allah rızası için, mal varlıklarının belirli bir bölümünü Kur’an-ı Kerim’de belirtilen sınıflara vermesidir. Zekat, İslam’ın beş temel şartından biridir ve mali ibadetlerin zirvesidir.

Zekat, sanıldığı gibi zenginin fakire bir lütfu veya hediyesi değildir; aksine, fakirin zenginin malı üzerindeki hakkıdır. Bu ibadet, malı cimrilik kirinden, kalbi dünya sevgisinin katılaşmasından arındırır. Kişi zekat vererek, “Bu mal benim değil, Allah’ın bana bir emanetidir” şuurunu tazeler. Nasıl ki ağaç budandıkça gürleşirse, mal da zekatı verildikçe manevi olarak bereketlenir ve artar.

Afrika’da zekat dağıtımı yapan diversity europe personeli

Zekat Kimlere Verilir?

Zekatın sarf yerleri, yani kimlere verileceği konusu, insanların inisiyatifine bırakılmamış, bizzat Yüce Allah tarafından Tevbe Suresi’nin 60. ayetinde hükme bağlanmıştır. Bu ayete göre zekat, toplumun en kırılgan sekiz sınıfına verilir.

İlk sırada fakirler ve miskinler gelir. Dinen nisab miktarı mala sahip olmayan, temel ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çeken veya hiçbir geliri bulunmayan kimseler zekatın birincil alıcılarıdır. Ardından borçlular gelir; borcu düştükten sonra elinde nisab miktarı mal kalmayan kişiler, borç yükünden kurtulmaları için zekatla desteklenir.

Bir diğer önemli sınıf yolda kalmışlardır (İbnü’s-Sebîl). Kendi memleketinde zengin olsa dahi, yolculuk, savaş veya eğitim gibi nedenlerle bulunduğu yerde parasız kalanlar, mülteciler ve öğrenciler bu kapsama girer. Ayrıca kalpleri İslam’a ısındırılmak istenenlere (Müellefe-i Kulûb), Allah yolunda ilim tahsil edenlere (Fî Sebîlillah), hürriyetine kavuşmak isteyenlere ve zekat toplama memurlarına da zekat verilebilir. Diversity Europe, küresel ağımız sayesinde, bu sınıflara giren gerçek ihtiyaç sahiplerini, Afrika’nın köylerinden Asya’nın yetimhanelerine kadar tespit edip emanetlerinizi ulaştırmaktadır. Güvenli bağış için Zekat Bağış Sayfamızı kullanabilirsiniz.

Zekat Kimlere Verilmez?

Zekat ibadetinde en çok karıştırılan hususlardan biri de akrabalık ilişkileridir. İslam fıkhına göre kişi, bakmakla yükümlü olduğu ve aralarında “menfaat birliği” bulunan yakınlarına zekat veremez. Bu bağlamda, kişi kendi anne ve babasına, dedelerine ve ninelerine (üst soy) zekat veremez. Aynı şekilde kendi çocuklarına ve torunlarına (alt soy) da zekat veremez; çünkü bu kişilerin bakımı zaten kişinin üzerinedir ve onlara verilen mal, dolaylı yoldan yine kişinin kendi hanesine girmiş sayılır.

Bunun yanı sıra, karı ve koca birbirlerine zekat veremezler (İmam Ebu Hanife’ye göre). Ayrıca dinen zengin sayılan kişilere, gayrimüslimlere ve Hz. Peygamber’in (s.a.s.) soyundan gelenlere (seyyid ve şerifler) zekat verilmesi uygun görülmemiştir. Ancak bunların dışındaki kardeş, hala, teyze, amca, dayı gibi yan soy akrabalara, muhtaç olmaları kaydıyla zekat vermek sadece caiz değil, aynı zamanda “sıla-i rahim” sevabı kazandırdığı için çok daha faziletlidir.

Diversity Europe, Afrikalı ihtiyaç sahibi ailelere gıda kolisi dağıttı

Zekat Ne İçin Verilir?

Zekatın farz kılınmasının altında derin hikmetler yatar. Öncelikle zekat, kulun Allah’a olan sadakatinin ve teslimiyetinin bir göstergesidir; “Mülk Allah’ındır” diyebilmenin eyleme dökülmüş halidir. Manevi açıdan zekat, nefsi cimrilik, bencillik ve maddeperestlik hastalıklarından temizler.

Toplumsal açıdan bakıldığında ise zekat, sosyal adaletin teminatıdır. Zengin sınıflarda biriken sermayenin, toplumun tabanına doğru akmasını sağlar. Böylece zengin ile fakir arasındaki uçurumun derinleşmesini engeller, sınıflar arası haset ve düşmanlık duygularını köreltir. Fakirin kalbindeki mahrumiyet acısını dindirirken, zenginin kalbindeki şefkat duygusunu yeşertir. Kısacası zekat, huzurlu bir toplum inşası için verilen bir “kardeşlik payı”dır.

Zekat Vermek Farz mıdır?

Evet, zekat vermek, şartlarını taşıyan her Müslüman üzerine farz-ı ayındır. Hicretin ikinci yılında, oruçtan önce farz kılınmıştır. Kur’an-ı Kerim’in pek çok ayetinde “Namazı kılın, zekatı verin” emri arka arkaya zikredilerek, bu iki ibadetin birbirinden ayrılmaz bir bütün olduğu vurgulanmıştır. Zekatın farziyeti Kitap, Sünnet ve İcma ile sabittir; dolayısıyla inkarı kişinin dinden çıkmasına sebep olurken, ihmali ise büyük günah ve manevi bir vebaldir.

Zekat Kimlere Farzdır?

Zekat mükellefiyeti için belirli şartların bir arada bulunması gerekir. Bir kimsenin zekatla yükümlü olabilmesi için öncelikle Müslüman, hür ve akıl sağlığı yerinde olması, ayrıca ergenlik çağına ulaşmış olması gerekir. Ancak en belirleyici kriter ekonomik durumdur.

Kişinin, temel ihtiyaçları (ev, araba, ev eşyası vb.) ve mevcut borçları düşüldükten sonra, elinde Nisab Miktarı kadar artıcı vasıfta mala sahip olması gerekir. Nisab, zenginliğin alt sınırıdır ve hadislerde 80.18 gram altın olarak belirlenmiştir. Ayrıca bu zenginliğe ulaşıldığı tarihten itibaren, malın üzerinden bir kameri yılın (yaklaşık 354 gün) geçmiş olması (Havl-i Havelan) şarttır. Malın “nema” yani üreyici, artıcı nitelikte olması (altın, döviz, ticaret malı, hayvanlar gibi) da bir diğer koşuldur.

Zekat Nasıl Hesaplanır?

Diversity Europe güvencesiyle zekat hesaplama ve Afrika bağış organizasyonu tanıtım görseli.

Zekat hesaplamasının temel matematiği oldukça basittir ancak dikkat gerektirir. Genel kural olarak, zekata tabi olan mal varlığının kırkta biri (%2,5) zekat olarak ayrılır. Hesaplama yapılırken öncelikle eldeki tüm nakit paralar (Hangi para birimi olursa olsun), altın ve gümüşler, ticari mallar ve yatırım araçları toplanır. Bu toplam değerden, vadesi gelmiş ve ödenmesi gereken borçlar çıkarılır. Kalan net varlık, eğer nisab miktarının (80.18 gram altın değeri) üzerindeyse, bu tutarın %2,5’i hesaplanır.

Özellikle 2026 yılında, küresel piyasalardaki kur dalgalanmaları ve altının ons fiyatındaki değişimler nedeniyle manuel hesaplama yapmak yanıltıcı olabilir. Örneğin, elinizdeki Euro veya Dolar birikimin, gram altın karşılığını anlık kurdan tespit etmek gerekir. Bu süreci hatasız yönetmek için, dünya genelindeki tüm para birimlerine entegre çalışan Zekat Hesaplama Modülümüzü kullanmanızı şiddetle tavsiye ederiz. Bu araç, varlıklarınızı saniyeler içinde analiz eder ve ödemeniz gereken tutarı kuruşu kuruşuna çıkarır.

Zekat Ne Zaman Verilir?

Halk arasında zekatın sadece Ramazan ayında verileceğine dair yaygın bir kanaat olsa da, dinen böyle bir zaman kısıtlaması yoktur. Zekatın farz olduğu an, kişinin nisab miktarı mala sahip olmasının üzerinden tam bir yıl geçtiği gündür. Bu gün geldiğinde zekat borcu doğar ve geciktirilmeden verilmesi gerekir.

Ancak Müslümanlar, Ramazan ayının manevi atmosferinden istifade etmek ve yapılan ibadetlere kat kat sevap verildiği müjdesine nail olmak için, zekat ödemelerini genellikle bu mübarek aya denk getirirler. Eğer zekat yılınız Ramazan ayından önce dolduysa bekletmemeniz, hemen vermeniz daha uygundur; fakat Ramazan’da vermeyi adet edindiyseniz ve yılınız bu ayda doluyorsa, bu güzel geleneği sürdürebilirsiniz.

Diversity Europe, Afrika’da ihtiyaç sahibi ailelere gıda kolisi dağıttı

Zekat Vermenin Faziletleri Nelerdir?

Zekat vermek, müminin hayatına hem dünyevi hem de uhrevi bereketler katar. Kur’an-ı Kerim’de ve hadislerde zekatın faziletlerine dair pek çok müjde vardır. Zekat, malı eksiltmez, bilakis bereketlendirir ve artmasına vesile olur. Tıpkı üzüm asmasının budandıkça daha gür meyve vermesi gibi, zekatı verilen mal da temizlenir ve gelişir. Manevi olarak zekat, sahibini ahiretteki şiddetli azaptan koruyan bir kalkandır. Ayrıca fakirin duasını almak, toplumda sevgi ve güven ortamı oluşturmak, kıskançlık bakışlarını bertaraf etmek zekatın dünyevi kazanımları arasındadır.

Zekatla Alakalı Hadis-i Şerifler

Peygamber Efendimiz (s.a.s.), zekatın önemini vurgulayan pek çok hadis-i şerif irad etmiştir. Bunlardan bazıları şöyledir: “Mallarınızı zekat ile koruyunuz, hastalarınızı sadaka ile tedavi ediniz, belaları da dua ile karşılayınız.” (Beyhakî, Şuabü’l-Îman) Bu hadis-i şerif, zekatın bir nevi manevi sigorta olduğunu ifade eder. Bir başka hadiste ise; “Suyun ateşi söndürdüğü gibi, sadaka (zekat) da günahları söndürür.” (Sünen-i ibn-i mâce) buyurularak, zekatın günahların affına vesile olduğu müjdelenmiştir. Yine Efendimiz; “Zekât, İslam’ın köprüsüdür.” (Taberânî, el-mu’cemü’l-evsat) buyurarak, bu ibadetin toplumun farklı kesimleri arasında kurduğu bağa dikkat çekmiştir.

Zekat Nasıl Verilir?

Zekat verme süreci, en az hesaplama kadar hassasiyet gerektirir. Öncelikle niyet şarttır; zekat maldan ayrılırken veya verilirken kalben “Allah rızası için zekat vermeye” niyet edilmelidir. Verme aşamasında ise, zekat alan kişinin onuru asla incitilmemeli, yapılan yardım başa kakılmamalıdır. Mümkünse “sağ elin verdiğini sol el görmeyecek” şekilde gizlice vermek esastır. Zekat bizzat elden teslim edilebileceği gibi, günümüz şartlarında güvenilir kurumlar aracılığıyla vekaleten de verilebilir. Diversity Europe olarak, dünyanın dört bir yanından bize emanet ettiğiniz zekatları, büyük bir titizlikle ve şeffaflıkla ihtiyaç sahiplerine ulaştırıyoruz. Dilerseniz Online Bağış sistemimiz üzerinden zekatınızı kolayca yatırabilirsiniz.

Altının Zekatı Nasıl Hesaplanır?

Altın, İslam fıkhında paranın ve değerin temel ölçüsü kabul edildiği için zekat hesaplamasında merkezî bir konuma sahiptir. Altının zekata tabi olması için 80,18 gram sınırına (nisab) ulaşması gerekir. Bu miktar, 24 ayar, 22 ayar veya 18 ayar fark etmeksizin toplam gramaj üzerinden değerlendirilir. Kadınların ziynet eşyaları (bilezik, kolye vb.) konusunda farklı içtihatlar bulunsa da, ihtiyatlı olan görüşe göre, nisabı aşan ziynet eşyalarından da zekat verilmelidir.

Hesaplama yapılırken altının işçilikli satış fiyatı değil, bozdurma (alış) fiyatı veya saf altın değeri esas alınır. Toplam altın değerinin %2,5’i (kırkta biri) zekat olarak verilir. Bu ödeme, altının kendisinden gram olarak yapılabileceği gibi, hesaplanan tutarın o günkü kur karşılığı nakit para olarak da ödenebilir.

Ticari Malların Zekatı Nasıl Hesaplanır?

Ticaret kastıyla elde bulundurulan her türlü mal zekata tabidir. Bu; bir mağazadaki kıyafetler, market raflarındaki gıdalar, satılmak üzere alınmış bir arsa veya daire olabilir. Ticari malların zekatı hesaplanırken, zekatın verileceği tarihteki güncel piyasa satış değerleri esas alınır. Alış fiyatı üzerinden değil, o günkü değer üzerinden hesaplama yapılır.

Eldeki tüm ticari malların değeri, kasadaki nakit para ve alacaklar ile toplanır. Bu toplamdan borçlar düşülür. Kalan meblağın %2,5’i zekat olarak ayrılır. Ticaret mallarının zekatı, malın kendi cinsinden verilebileceği gibi, hesaplanan değerin para karşılığı olarak da ödenebilir ki, fakirin ihtiyacını görmesi açısından para olarak verilmesi genellikle daha efdaldir.

Zekat Verilirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Zekatın makbul olması için sadece parayı vermek yetmez, usulüne uygun davranmak da gerekir. Zekat verirken riyadan ve gösterişten kaçınılmalı, sırf Allah rızası gözetilmelidir. Zekat verilecek kişi iyi araştırılmalı, gerçek ihtiyaç sahibi olduğundan emin olunmalıdır. Verilen mal, “gözden çıkarılmış, eskimiş, kalitesiz” olanlardan değil; kişinin sevdiği, kaliteli ve helal kazancından olmalıdır. Ayrıca zekat verirken öncelik sırasına dikkat etmek; varsa muhtaç akrabaları, komşuları ve sonra diğer ihtiyaç sahiplerini gözetmek sevabı artırır. Kurumsal aracılar kullanılıyorsa, kurumun İslami hassasiyetlere uygun çalıştığından emin olunmalıdır.

Zekat Vermenin Şartları

Bir ödemenin zekat sayılabilmesi için iki temel rüknün yerine getirilmesi şarttır: Niyet ve Temlik. Niyet, zekatın diğer bağışlardan ve sadakalardan ayrılmasını sağlar; zekat ayrılırken veya verilirken mutlaka niyet edilmelidir. Temlik ise, zekatın mal veya para olarak fakirin mülkiyetine geçirilmesi demektir. Yani fakire bir sofra kurup yemek yedirmek zekat yerine geçmez; çünkü burada malın mülkiyeti fakire devredilmemiştir, sadece ikram edilmiştir. Zekatın geçerli olması için paranın, gıdanın veya malın bizzat fakirin eline ve mülkiyetine teslim edilmesi gerekir.

Sonuç: İyilik Sınır Tanımaz

Zekat, dünya malının geçici, ahiret sermayesinin ise kalıcı olduğunu hatırlatan ilahi bir öğretidir. 2026 yılının getirdiği teknolojik kolaylıklar sayesinde, dünyanın neresinde olursanız olun bu ibadeti hatasız bir şekilde yerine getirebilirsiniz.

Hesaplamalarınızda akıl karışıklığı yaşamamak ve kul hakkına girmemek için Zekat Hesaplama Modülümüzü kullanın. Arınan ve bereketlenen mallarınızdan ayırdığınız payı, Diversity Europe güvencesiyle ihtiyaç sahiplerine ulaştırmak için ise Bağış Sayfamızı ziyaret etmeyi ertelemeyin. Unutmayın, paylaştığınız her lokma, hem dünyanızı hem ahiretinizi mamur eder.